«Терроризм ва экстремизм, аз як ҷониб, чун вабои аср хатари глобалии ҷиддӣ буда, аз ҷониби дигар, аъмоли он гувоҳ аст, ки террорист ватан, миллат ва дину мазҳаб надорад, балки як таҳдиде ба ҷомеаи ҷаҳонӣ ва ҷони ҳар як сокини сайёра аст». Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон.

Ифротгароӣ яке аз мушкилотҳои асосӣ ва доғи рӯз дар ҷаҳони муосир ба ҳисоб рафта, ба суботи сиёсӣ, амнияти миллӣ ва рушди устувори ҷомеа таҳдиди ҷиддӣ эҷод мекунад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва густариши босуръати технологияҳои иттилоотӣ, шаклҳои нави паҳншавии андешаҳои ифротӣ ба вуҷуд омада, таъсири онҳо ба қишрҳои гуногуни ҷомеа, махсусан ҷавонон, бештар мегардад. Аз ин рӯ, омӯзиши моҳияти ифротгароӣ, омилҳои пайдоиш ва роҳҳои пешгириву бартарафсозии он аҳамияти назариявӣ ва амалӣ дорад.

Аз нигоҳи илмӣ, ифротгароӣ ҳамчун маҷмуи ақидаҳо, арзишҳо ва амалҳое фаҳмида мешавад, ки бо рад намудани меъёрҳои пазируфташудаи иҷтимоӣ ва сиёсӣ, истифодаи зӯроварӣ ё даъват ба он барои расидан ба ҳадафҳои муайян тавсиф меёбад. Таҳқиқотҳои олимони соҳа нишон медиҳанд, ки ифротгароӣ бештар дар шароити бӯҳрони арзишҳо ва истифодаи аз меъёр зиёди эҳсосоти инфиродӣ ташаккул меёбад.

Яке аз омилҳои асосии густариши ифротгароӣ ин паст будани сатҳи маърифати сиёсӣ ва умуман илмӣ мебошад. Дар ҳолате, ки шахс донишҳои кофӣ надорад, эҳтимолияти гирифтор шудан ба таблиғоти гурӯҳҳои ифротӣ меафзояд. Ба андешаи муҳаққиқон, эҳсоси мутлақияти андеша ва донишҳои догмативӣ (шахшуда) метавонад шахсро ба сӯйи ифротгароӣ равона созад. Ҳамзамон, шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет ҳамчун воситаи муассири паҳн кардани идеологияҳои ифротӣ хизмат мекунанд, ки ин раванд назорати онҳоро душвор мегардонад.

Аз ҷиҳати иҷтимоӣ, омилҳои иқтисодӣ низ нақши муҳим доранд. Бекорӣ, камбизоатӣ ва нобаробарии иқтисодӣ метавонанд замина барои норозигии иҷтимоӣ фароҳам оваранд. Дар чунин муҳит гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд бо ваъдаҳои бардурӯғ ва идеологияҳои соддакардашуда ҷавононро ба худ ҷалб созанд.

Барои бартарафсозии хатари ифротгароӣ, пеш аз ҳама, бояд чораҳои комплексӣ ва бисёрсамта амалӣ гарданд.

Яке аз самтҳои муҳим ин баланд бардоштани сатҳи маърифати сиёсӣ ва сифати таълим мебошад. Таълими босифат, рушди тафаккури мустақил ва омӯзиши арзишҳои инсондӯстӣ метавонад ҷавононро аз таъсири идеологияҳои ифротӣ эмин нигоҳ дорад. Барномаҳои таълимӣ бояд на танҳо донишҳои академӣ, балки малакаҳои таҳлил ва муқоисаи иттилоотро низ дар бар гиранд.

Самти дигар ин таҳкими сиёсати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ мебошад. Таъмини ҷойҳои корӣ, дастгирии ҷавонон ва коҳиш додани нобаробарии иҷтимоӣ метавонанд сабабҳои асосии норозигиро кам намоянд. Ҳамзамон, рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҷалби фаъолонаи аҳолӣ ба равандҳои иҷтимоӣ ба коҳиши таъсири гурӯҳҳои ифротӣ мусоидат мекунад.

Дар баробари ин, нақши ниҳодҳои давлатӣ ва ҳуқуқӣ хеле муҳим аст. Қабули қонунгузории муассир, назорати фаъолияти гурӯҳҳои шубҳанок ва пешгирии маблағгузории терроризм аз ҷумлаи тадбирҳои зарурӣ мебошанд. Аммо таҷриба нишон медиҳад, ки танҳо усулҳои қудратӣ барои ҳалли масъала кофӣ нестанд. Ба ҳамин хотир, равишҳои “пешгирии нарм” (soft approaches), аз ҷумла муколама, ташаккул додани маърифати сиёсӣ-динӣ ва барномаҳои барқароркунӣ (реабилитатсионӣ) низ аҳамияти калон доранд.

Ниҳоят, ҳамкории байналмилалӣ яке аз шартҳои муҳими мубориза бо ифротгароӣ мебошад. Бо дарназардошти хусусияти фаромиллии ин падида, мубодилаи иттилоот, таҷриба ва татбиқи барномаҳои муштарак метавонад самаранокии чораҳоро афзоиш диҳад.

Ҳамин тариқ, ифротгароӣ падидаи мураккаб ва бисёрҷанба буда, бартарафсозии он муносибати системавӣ ва ҳамоҳангшударо талаб мекунад. Танҳо тавассути ҳамгироии тадбирҳои таълимӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва ҳуқуқӣ метавон сатҳи таъсири онро коҳиш дода, суботи ҷомеаро таъмин намуд.

Шодизода К.О. - муаллими калони кафедраи фанҳои гуманитарии Донишгоҳи давлатии Данғара.