Наврӯз ҳамчун падидаи таърихию фарҳангӣ аз замонҳои қадим то имрӯз аҳамияти худро ҳифз намудааст. Ин ҷашн, ки маншаъ дар тамаддуни бостонии башар дорад, на танҳо ифодагари тағйирёбии фаслҳои сол ва оғози баҳор мебошад, балки ҳамчун рамзи эҳёи маънавӣ, поксозии андеша ва оғози марҳилаи нави зиндагии инсон баромад мекунад.

Наврӯз рамзи пайвастагии инсон бо муҳити атроф ва табиат мебошад. Дар фарҳангҳои қадимӣ, аз ҷумла ориёӣ, ҷашни Наврӯз ҳамчун рӯзи баробарӣ ва такмили мутаносибати иҷтимоӣ маънидод шудааст. Дар Наврӯз мардум пас аз фасли сарди зимистон гуноҳ ва бадиро ба умқи худ гузошта, бо амалҳои хайру савоб ба эҳёи ҷомеа ва муҳити атроф кӯмак мерасониданд.

Ҳамин тавр, Наврӯз ҳамчун пули устуворе миёни гузашта ва имрӯз баромад мекунад. Он фарҳанг, анъана, маънавият ва эҳтироми қоидаҳои иҷтимоиро бо арзишҳои замони муосир ва эҳтиёҷоти ҳуқуқӣ ҳамоҳанг месозад. Ин ҷашн на танҳо таҷассумгари гардиши табиат аст, балки рамзи эҳёи маънавии ҷомеа ва омили таҳкими ҳамбастагии инсонҳо ба ҳисоб меравад.

Аз нуқтаи назари маънавӣ ва фарҳангӣ, Наврӯз одамонро ба эҳтиром ба инсон, эҳсоси ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории дастаҷаъмӣ водор месозад. Ҷашни баҳорӣ ба таври рамзӣ ифодаи эҳёи ҳаёт ва пайвастагии гузашта ва имрӯз буда, ҳар қадам ба самти некӣ, сулҳ ва эҳтиром ба арзишҳои маънавӣ ва фарҳангӣ равона шудааст.

Дар замони муосир, Наврӯз ҳамчун падидаи фарҳангӣ ва рамзи маънавӣ аҳамияти сиёсӣ ва иҷтимоии худро нигоҳ медорад. Он ҳамчун омили эҳёи урфу одатҳои миллӣ, эътиқоди мардум ва арзишҳои иҷтимоии ҳамдигарфаҳмӣ баромад мекунад. Наврӯз имконият фароҳам меорад, ки насли нав бо решаҳои таърихӣ ва фарҳангӣ шинос шуда, қадри арзишҳои миллӣ ва башариро дарк намояд.

Ҳамин тавр, Наврӯз на танҳо рамзи оғози баҳор ва таҷдиди ҳаёт, балки унсури муҳимми маънавӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки ҷомеаро ба ҳамбастагӣ, эҳтиром ба табиат ва арзишҳои фарҳангӣ водор мекунад.

Бинобар таҳқиқоти илмӣ, пайдоиши Наврӯз ба минтақаҳои Эронзамин ва Осиёи Марказӣ мансуб аст. Аввалин маълумоти таърихӣ оид ба таҷлили ин ҷашн ба давраи сулолаи Ҳахоманишиён рост меояд. Дар аҳди подшоҳии Куруши Кабир (550–530 то милод) Наврӯз ҳамчун ҷашни расмии давлатӣ таҷлил мегардид.

Манобеи адабӣ низ ба таърихи қадимии Наврӯз ишора мекунанд. Дар асари «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ, пайдоиши Наврӯз ба замони подшоҳии Ҷамшед нисбат дода шудааст. Ин ривоятҳо аҳамияти рамзии Наврӯзро ҳамчун оғози давраи нави ҳаёт нишон медиҳанд.

Маълумоти бостоншиносӣ низ мавҷудияти ин ҷашнро тасдиқ менамояд. Масалан, дар шаҳри Персеполис, маросимҳои бошукӯҳи Наврӯзӣ бо иштироки намояндагони халқҳои гуногун баргузор мешуданд.

Бархе аз муҳаққиқон пайдоиши Наврӯзро ба минтақаи Бохтар ва маркази таърихии он, Балх марбут медонанд. Ҳамчунин, назарияҳое мавҷуданд, ки Наврӯзро бо тамаддунҳои қадимаи Шумер ва Бобул алоқаманд мешуморанд.

Наврӯз дар сатҳи байналмилалӣ мақоми эътирофшударо касб намудааст ва бо ин мақом ҳамчун рамзи ҳамбастагӣ, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмии байни миллатҳо баромад мекунад. Тадқиқотҳои таърихӣ ва фарҳангӣ нишон медиҳанд, ки Наврӯз дар минтақаҳои Эрон, Осиёи Марказӣ ва қисматҳои дигар ба маросимҳои баробарӣ, эҳёи табиат ва таҷлили ҳаёт пайванд дошта, арзи тамаддуни инсондӯстиро ифода мекунад.

Соли 2009 ЮНЕСКО Наврӯзро ба Феҳристи мероси ғайримоддии фарҳангии башарият ворид намуд. Ин иқдом эътирофи ҷаҳонии арзишҳои фарҳангӣ ва маънавии ҷашн буд ва нишон дод, ки Наврӯз на танҳо рамзи миллӣ, балки мероси ҷаҳонии башарият низ маҳсуб меёбад. Дар ин феҳрист Наврӯз бо дигар ҷашнҳо ва анъанаҳои маънавии мардумони гуногун, ки арзишҳои сулҳ, эҳтиром ба табиат ва эҳёи ҳаётро тарғиб мекунанд, якҷоя шуда, ба ҳифз ва омӯзиши мероси фарҳангии глобалӣ мусоидат мекунад.

Соли 2010, бо қабули қатънома аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид, 21 март ҳамчун Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон гардид. Ин иқдом эътирофи расмии аҳамияти фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва башарии Наврӯзро дар сатҳи байналмилалӣ нишон медиҳад. Ин рӯйдод ҳамчунин ба ҳамгироии кишварҳо дар самти эҳёи анъанаҳои миллӣ ва густариши ҳамкорҳои фарҳангӣ мусоидат кардааст.

Ба шарофати ин иқдомҳо, Наврӯз на танҳо рамзи оғози баҳор ва эҳёи табиат мебошад, балки воситаи муҳими дипломатияи фарҳангӣ ва таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ байни миллатҳо ҳам маҳсуб меёбад. Кишварҳо ва созмонҳои байналмилалӣ бо баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ, намоишҳо ва конференсияҳои таҳқиқотӣ, ҷашни Наврӯзро ҳамчун ғояи таҳкими сулҳ, дӯстӣ ва ҳамкорӣ истифода мебаранд.

Дар маҷмӯъ, мақоми байналмилалии Наврӯз ҳамчун ҷашни башарӣ нишон медиҳад, ки арзишҳои фарҳангӣ ва маънавӣ метавонанд нақши муҳим дар таҳкими ҳамбастагӣ ва рушди инсондӯстӣ дар сатҳи ҷаҳонӣ дошта бошанд. Ҳамчунин, ин эътироф кафолат медиҳад, ки анъанаҳои миллӣ ва арзишҳои миллии ҳар як кишвар метавонанд бо меъёрҳои ҷаҳонӣ ҳамоҳанг гарданд ва ҳамчун ҷузъи фарҳанги башарӣ ба наслҳои оянда мерос гузошта шаванд.

Наврӯз дар Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо ҳамчун ҷашни фарҳангӣ ва иҷтимоӣ, балки ҳамчун ҷузъи расмии низоми ҳуқуқии давлат танзим мешавад. Ҳифз ва рушди арзишҳои фарҳангӣ, аз ҷумла таҷлили Наврӯз, дар қонунгузорӣ ва сиёсати давлатӣ дар даврони истиқлолият ҳамчун самти муҳими фаъолият муайян шудааст.

Дар асоси Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид», Наврӯз рӯзҳои 21-ум то–24- уми мартро фаро мегирад ва ин рӯзҳо ҳамчун рӯзҳои ид ва ғайрикорӣ эътироф шудаанд. Ин муқаррарот аҳамияти Наврӯзро ҳамчун ҷашни расмии давлатӣ таъмин мекунад ва ба шаҳрвандон имконият медиҳад, ки дар фазои ҳуқуқӣ ва иҷтимоӣ таҷлили ин рӯзро ба роҳ монанд.

Ҳамзамон, тибқи Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон (моддаи 82), рӯзҳои ид ҳамчун рӯзҳои истироҳат эътироф мешаванд. Ин муқаррарот кафолат медиҳад, ки шаҳрвандон дар ин рӯзҳо ҳуқуқ доранд, ки аз корҳои касбӣ истироҳат кунанд ва ба корҳои фарҳангӣ ва анъанавӣ машғул шаванд.

Мувофиқи моддаи 89, қисми 5, меъёрро муқаррар менамояд, ки агар рӯзи истироҳат ба рӯзи иди ғайрикорӣ рост ояд, рӯзи истироҳат ба рӯзи кории навбатӣ гузаронида мешавад. Ин меъёр ба шахсони коргар имкон медиҳад, ки аз рӯзҳои истироҳат пурра баҳра гиранд ва ҳуқуқи онҳо ба истироҳат бо муқаррароти қонун ҳифз мешавад.

Ғайр аз ин, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фарҳанг» ба ҳифз ва рушди арзишҳои фарҳангии миллӣ, аз ҷумла Наврӯз, аҳамияти махсус медиҳад. Ин қонун таъкид мекунад, ки давлат вазифадор аст ба омӯзиши анъанаҳо, эҳёи расму ойин ва тарғиби арзишҳои маънавӣ, ки бо ҷашни Наврӯз алоқаманданд, мусоидат кунад.

Бо шарҳи ҳуқуқӣ, ин қонунҳо ва моддаҳо якдигарро такмил медиҳанд. Масалан, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» рӯзи Наврӯзро ҳамчун ҷашни давлатӣ муайян мекунад. Кодекси меҳнат ҳуқуқи истироҳат ва таҷлили рӯзҳои идро таъмин мекунад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи фарҳанг» ба ҳифз ва рушди фарҳанг ва анъанаҳои миллӣ роҳ мекушояд.

Ин низоми ҳуқуқӣ нишон медиҳад, ки Наврӯз на танҳо ҷашни маънавӣ ва фарҳангӣ аст, балки ҳамчун ҳодисаи ҳуқуқӣ ва иҷтимоӣ низ танзим мешавад. Бо ин роҳ, Ҷумҳурии Тоҷикистон эҳтироми қоидаҳои миллӣ ва арзишҳои фарҳангиро бо ҳуқуқи шаҳрвандон ҳамоҳанг кардааст.

Ҳамин тариқ, танзими ҳуқуқии Наврӯз дар Тоҷикистон кафолат медиҳад, ки ин ҷашн асоси иҷтимоӣ, маънавӣ, паёми ҳуқуқӣ ва расмӣ дошта, ба ин васила ҳам фарҳанги миллӣ ва ҳам ҳуқуқи шаҳрвандон ҳифз мешаванд.

Дар даврони истиқлолият, эҳё ва рушди Наврӯз ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии давлат табдил ёфтааст. Ин раванд на танҳо эҳтироми анъанаҳои миллиро таъмин мекунад, балки барои таҳкими ҳамбастагии иҷтимоӣ, худшиносии миллӣ ва ваҳдати ҷомеа низ нақши калидӣ дорад.

Нақши Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон, ки худ як шахсияти фарҳангдуст аст, дар ин самт назаррас аст. Сарвари давлат борҳо таъкид намудааст, ки эҳёи анъанаҳои миллӣ, аз ҷумла Наврӯз, барои устувории ҷомеа, тарбия ва фарҳанги наслҳои ҷавон ва тақвияти ҳисси ифтихори миллӣ муҳим аст. Бояд таъкид намуд, ки дар назария консепсияи давлатии эҳёи Наврӯз ба самтҳои зерин равона шудааст:

1.Ташкили чорабиниҳои фарҳангӣ ва анъанавӣ.

Дар тамоми минтақаҳои кишвар барномаҳои расмии ҷашни Наврӯз бо иштироки мақомоти давлатӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ ва аҳолӣ баргузор мешаванд. Ин чорабиниҳо шомиланд ба намоишҳо, консертҳо, фестивалҳои ҳунарӣ ва намоишҳои китоб, ки арзишҳои фарҳангии Наврӯзро ба наслҳои нав мерасонанд.

2.Таҳким ва тарғиби арзишҳои маънавӣ ва миллӣ.

Наврӯз ҳамчун рамзи сулҳ, ваҳдат ва эҳтироми табиат ва инсон муаррифӣ мешавад. Дар муассисаҳои таълимӣ, фарҳангӣ барномаҳои таълимӣ ва маърифатӣ баргузор карда мешаванд, ки насли нав бо решаҳои таърихӣ ва рамзҳои ҷашн шинос шаванд.

3.Ҳифзи анъана ва урфу одатҳо.

Сиёсати давлатӣ ба ҳифзи урфу одатҳои марбут ба Наврӯз ва тарғиби онҳо дар тамоми минтақаҳо равона шудааст. Ин анъанаҳо, аз ҷумла тозакунии муҳит, омодасозии таомҳои миллии ҷашнӣ ва эҳтироми калонсолон, ба ҳамбастагии ҷомеа мусоидат мекунанд.

4.Муҳимияти фарҳангӣ ва дипломатӣ.

Наврӯз дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун рамзи дӯстӣ, ҳамкорӣ ва ҳамдигарфаҳмии байни халқҳо маъруф аст. Тоҷикистон бо баргузории ҳамоишҳо, фестивалҳо ва чорабиниҳои фарҳангӣ дар сатҳи минтақа ва ҷаҳон саҳми худро дар тарғиби ин мероси ҷаҳонӣ нишон медиҳад.

Ҳамин тариқ, сиёсати давлатии эҳёи Наврӯз дар Тоҷикистон нишон медиҳад, ки ҷашн на танҳо рамзи фарҳанг ва анъана аст, балки омили таҳкими худшиносии миллӣ, ваҳдати ҷомеа ва рушди фарҳанги ҳуқуқӣ ва маънавӣ мебошад. Ин самт ҳамчун барномаҳои давлатӣ ва чорабиниҳои амалӣ роҳандозӣ мешавад ва ба устувории ҷомеа ва ҳамгироии фарҳангҳои миллӣ мусоидат менамояд.

Илова ба танзими қонунӣ ва мақоми расмии давлатӣ, Наврӯз дар доираи ҳуқуқи урфӣ низ мақоми муҳим дорад. Урфу одатҳои марбут ба ин ҷашн на танҳо таҷассумгари фарҳанг ва анъанаҳои миллии мардуми ба ҳисоб мераванд, балки ҳамчун меъёрҳои ғайрирасмии рафтор дар ҷомеа хизмат мекунанд.

Аз ҷумла, баъзе расму ойинҳо ва амалҳои урфӣ ба ҷашни Наврӯз хосанд. Масалан, бахшиши гуноҳҳо ва сулҳ миёни одамон. Дар бисёр минтақаҳои кишвар, рӯзҳои пеш аз Наврӯз мардум кӯшиш мекунанд бо ҳамдигар сулҳ кунанд, хурсандиҳоро эҳё намоянд ва кӯшишҳои баробарии иҷтимоиро риоя кунанд.

Ин амалҳо, гарчанде дар шакли қонун муқаррар нашудаанд, ба танзими муносибатҳои иҷтимоӣ ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон мусоидат мекунанд.

Дар анъанаҳои Наврӯз фарзандон ва аҳли ҷомеа вазифадоранд, ки ба ниёзмандон кӯмак расонанд, хешу табор ва ҳамсоягонро эҳтиром намоянд.

Ин меъёрҳо ҳамчун тарзи амалкунӣ ва фарҳанги рафтор ба эътимоди иҷтимоӣ ва ҳамгироии ҷомеа таъсир мерасонанд.

Аз ҳама муҳим тозакунии муҳит ва тартиби хонаводагӣ. Қабл аз Наврӯз, мардуми тоҷик хонаҳо ва муҳити атрофро тоза мекунанд, ки рамзи таҷдиди ҳаёт ва эҳёи табиат ба шумор меравад.

Ин расму ойин, ки ба эҳтироми табиат ва муҳити зиндагӣ асос ёфтааст, нақши фарҳангӣ ва иҷтимоии устувор дорад. Дар Тоҷикистон, ки соли равон 35 солагии Истиқлолияти давлатӣ ҷашн гирифта мешавад, бо фармони Президенти наврӯзсолори Ҷумҳурӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли вусъат додани корҳои ободонию созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллӣ эълон гардидааст, ингуна расму ойинҳо ва урфу одатҳои миллӣ дар амалишавии фармони роҳбари хирадсолори давлат дар пайкоранд.

Умуман ҳуқуқи урфӣ, аз ҷумла расму ойинҳои Наврӯз, бо принсипҳои умумии адолат, инсондӯстӣ ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон мутобиқат мекунад. Онҳо ҳатто бе санади қонунӣ низ қобилияти танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ ва таҳкими ҳамдигарфаҳмиро доранд.

Дар маҷмӯъ, Наврӯз ҳамчун унсури ҳуқуқи урфӣ нишон медиҳад, ки анъанаҳои миллии мардум метавонанд ҳамчун механизми иҷтимоӣ ва фарҳангии ҳифзи ҳуқуқ ва тартиботи ҷамъиятӣ хизмат намоянд.

Ин амалҳо на танҳо арзишҳои маънавиро эҳё мекунанд, балки ба таҳкими сулҳ, эҳтиром ба инсон ва устувории ҷомеа мусоидат мекунанд.

Наврӯз на танҳо ҷашни фарҳангӣ ва анъанавӣ мебошад, балки ҳамчун падидаи иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ низ аҳамияти амиқ дорад. Ин ҷашн рамзи баробарӣ, сулҳ, ваҳдат ва эҳтироми инсон буда, арзишҳои умумии ҳуқуқи инсонро дар ҷомеа тарғиб мекунад.

Аз нуқтаи назари ҳуқуқӣ, Наврӯз имконият фароҳам меорад, ки ҷомеа қоидаҳои ҷамъиятӣ ва принсипҳои ҳуқуқи инсонро риоя кунад. Масалан;

1.Баробарӣ ва эҳтироми ҳуқуқи шаҳрвандон тавассути риояи анъанаҳо ва расму ойинҳои ҷашнӣ таъмин мегардад;

2.Ҳуқуқ ба истироҳат ва таҷлили рӯзҳои ид, ки дар Кодекси меҳнати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» пешбинӣ шудааст, ба шаҳрвандон кафолат дода мешавад;

3.Урфу одатҳои иҷтимоӣ, ки ба Наврӯз марбутанд, аз ҷумла эҳтироми калонсолон, кӯмак ба ниёзмандон ва тартиби хонаводагӣ, ҳамчун меъёрҳои ғайримустақим ва урфӣ дар таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамгироии ҷомеа нақши муҳим мебозанд.

Аз нуқтаи назари иҷтимоӣ, Наврӯз ҳамчун воситаи ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ ва маърифати шаҳрвандӣ хизмат мекунад. Ҷашн ба аҳолӣ имкон медиҳад, ки:

1.Шуури иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ баланд бардошта шавад.

Яъне, шаҳрвандон бо амалҳои фарҳангӣ ва урфу одатҳои Наврӯз бо принсипҳои адолат, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми ҳуқуқи дигарон шинос мешаванд;

2.Эҳёи анъанаҳои ҷамъиятӣ ва фарҳангии миллӣ.

Таҷлили Наврӯз ҳам барои насли наврас ва ҳам барои калонсолон як воситаи омӯзиши таърих, фарҳанг ва арзишҳои иҷтимоӣ мебошад;

3.Устувории ҷомеа ва ваҳдати миллӣ.

Наврӯз ҳамчун омил барои муттаҳид сохтани ҷомеа ва тарғиби ҳамдигарфаҳмӣ байни қавмҳо ва маҳалҳо нақши муҳим мебозад. Яъне, Наврӯз ҳамчун падидаи иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ нишон медиҳад, ки фарҳанг, урфу одат ва қонун метавонад якҷоя барои таҳкими ҷомеа ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ хизмат кунанд.

Ҷашн на танҳо рамзи эҳёи табиат ва оғоз кардани соли нави офтобӣ мебошад, балки воситаи тақвияти фарҳанги ҳуқуқӣ, баробарӣ ва устувории иҷтимоиро низ ташкил медиҳад.

Ҳамин тавр, Наврӯз на танҳо ҷашни бостонӣ ва анъанавӣ, балки низоми зиндаи арзишҳо мебошад, ки дар он таърих, фарҳанг, урфу одат ва ҳуқуқи муосир бо ҳам омезиш меёбанд. Ин ҷашн рамзи эҳёи табиат, оғози соли нави офтобӣ ва таҷдиди ҳаёти инсон аст ва ҳамзамон ҳамчун нишондиҳандаи ҳамбастагӣ ва ваҳдати миллӣ хизмат мекунад.

Аҳамияти Наврӯз дар он аст, ки он ҳам фарҳанг ва урфу одатҳоро эҳё мекунад, ҳам пояи ҳуқуқӣ ва низоми қонунгузориро бо арзишҳои маънавӣ ҳамоҳанг месозад. Агар қонунгузорӣ пояи устувори давлат бошад, Наврӯз рӯҳи зиндаи он аст, ки ба ин поя маъно, гармӣ ва инсондӯстӣ мебахшад.

Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо раванди пайвастаи ҳамгироии анъана ва навоварӣ тавсиф мешавад, Наврӯз ҳамчун падидаи устувори иҷтимоию фарҳангӣ нақши муҳим мебозад. Он ифодаи он аст, ки ҷомеаи пойдор дар заминаи шинохт ва ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ ва ҳамзамон мутобиқсозии он бо меъёрҳои ҳуқуқии замони муосир ташаккул меёбад.

Аз нуқтаи назари илмӣ, Наврӯз ҳамзамон ҳамчун унсури муҳими мероси фарҳангии ғайримоддии башарият, воситаи таҳкими худшиносии миллӣ ва омили мусоидаткунанда ба ҳамбастагии иҷтимоӣ арзёбӣ мегардад. Дар баробари ин, он дорои ҷанбаҳои танзими меъёрӣ буда, дар доираи ҳамгироии анъанаҳои миллӣ ва меъёрҳои ҳуқуқӣ (ҳам миллӣ ва ҳам байналмилалӣ) амал менамояд.

Ҳамин тариқ, Наврӯз ҳамчун ҷузъи ҷудонашавандаи ҳаёти ҷамъиятӣ ва фарҳанги миллӣ дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ мавқеи устувор дорад. Он ба ҳайси механизми муҳими тарғиби арзишҳои умумибашарӣ, аз ҷумла баробарӣ, инсондӯстӣ ва ҳамбастагии иҷтимоӣ баромад намуда, барои наслҳои оянда аҳамияти назаррасро нигоҳ медорад.

Ассистенти кафедраи ҳуқуқи ҷиноятӣ ва муқовимат

бо корупсияи Донишгоҳи давлатии Данғара

САИДЗОДА ДАВЛАТАЛӢ ҲОКИМҶОН